Instytut Pamięci Narodowej zakończył pierwszy etap prac na cmentarzu przyszpitalnym przy ul. Sportowej w Lublińcu.
Lipcowe prace poszukiwawczo-ekshumacyjne prowadził zespół Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN razem z prokuratorem Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Katowicach. Chodzi o śledztwo i próbę odnalezienia szczątków ofiar niemieckiego totalitaryzmu – pacjentów Landes-Heil- und Pflegeanstalt Loben (przed wojną Śląskiego Szpitala Psychiatrycznego w Lublińcu). Zginęli w ramach niemieckiej akcji pod kryptonimem T4, czyli "eliminacji życia niewartego życia".
Odkryto dwie podłużne jamy grobowe, a w nich szczątki 24 osób. Mogą należeć do wytypowanych wcześniej ofiar zmarłych w końcu marca i kwietniu 1944 r. - 7 kobiet i 17 mężczyzn w wieku od 24 do 64 lat. Pobrano próby do badań toksykologicznych i genetycznych.
– Na tym etapie prac nie odnaleziono szczątków dzieci – ofiar zbrodniczych eksperymentów medycznych, które mogą spoczywać w osobnych jamach grobowych. Prace na cmentarzu przyszpitalnym będą kontynuowane w przyszłym roku – informuje Adam Kondracki z biura poszukiwań IPN.
Jak podaje IPN, nie wszystkie ofiary uśmiercane w lublinieckim szpitalu wykazywały zaburzenia psychiczne. Część pacjentów była zdolna do nauki i pracy, ale na przykład niepełnosprawna ruchowo, inni byli "tylko" nieprzystosowani społecznie - według wzorców III Rzeszy.
W Lublińcu zachowywano pozory "leczenia" i godzono się na nieliczne wizyty w placówce, wymuszone przez krewnych. Zasadą było niepodawanie rodzinie rzeczywistego powodu zgonu.
– Na etapie personelu szpitala eliminacja "bezużytecznych" ze względu na nieprzydatność ekonomiczną dla III Rzeszy – była świadomym, aktywnym działaniem, powiązanym z wyszukiwaniem potencjalnych pacjentów w sierocińcach, domach dziecka, szkołach itp. - podaje Kondracki.
Zachowały się dokumenty świadczące m.in. o częstej praktyce preparowania mózgów dzieci do dalszych "badań" we Wrocławiu. Według zeznań z akt śledztw śmierć następowała często na skutek długotrwałego podawania zbyt wysokich dawek barbituranów i głodzenia pacjentów. Badania IPN mają m.in. pomóc zweryfikować te informacje.
Jak informuje IPN, tragiczny los najmłodszych pacjentów kliniki jest znany, był przedmiotem śledztw i licznych publikacji. Natomiast wątek fizycznej likwidacji dorosłych nie był dotąd dostatecznie zbadany.
Ustalono, że pacjentów sprowadzano do Lublińca niemal wyłącznie z terenów tzw. Prowincji Śląskiej, a tylko w pojedynczych przypadkach z tzw. Sudetenlandu, Kraju Warty i rdzennych terenów Rzeszy.
Od września 1939 r. do 19 stycznia 1945 r. w lublinieckim zakładzie zmarło 1 766 pacjentów, w tym co najmniej 317 dzieci. 1 564 z nich (w tym co najmniej 283 dzieci) spoczywa na przyszpitalnym cmentarzu. Potwierdzają to analizy archiwalnych zdjęć lotniczych, studia układu nielicznych zachowanych nagrobków i relacje świadków. Co najmniej 230 dorosłych pacjentów wywiezionych z Lublińca trafiło do ośrodków zagłady w Rzeszy.
"Gwałtowny wzrost liczby zmarłych pacjentów w czasie niemieckiej okupacji Lublińca na tle zgonów z lat przedwojennych oraz pierwszych powojennych miesięcy funkcjonowania placówki, ukazuje celowy mechanizm i skalę realizacji w Lublińcu nieludzkiej doktryny "Vernichtung lebensunwerten Lebens" - "zniszczenie życia niewartego życia" – podsumowuje IPN.
Tekst: Agnieszka Reczkin
Czytaj też: Dni Lublińca 2027. Kto będzie gwiazdą?
