materiały partnera
Poniżej te cztery decyzje w kolejności, w jakiej trzeba je podjąć. Do tego rozdzielenie odpowiedzialności: co zależy od jakości kupionego materiału, a co od twojej pracy przy sadzeniu i później.
Strefa mrozoodporności to najprostszy filtr, jaki masz do dyspozycji, i jednocześnie ten najczęściej pomijany. Mówi, jakiej najniższej temperatury roślina może się spodziewać tam, gdzie mieszkasz.
Polska mieści się w strefach od piątej do siódmej, a każda z nich dzieli się dodatkowo na część a i b. Zakresy minimalnych temperatur wyglądają następująco: strefa 5b od minus 26,0 do minus 23,4 stopnia Celsjusza, strefa 6a od minus 23,3 do minus 20,6, strefa 6b od minus 20,5 do minus 17,8, strefa 7a od minus 17,7 do minus 15,0, a strefa 7b od minus 14,9 do minus 12,3 stopnia. Najłagodniejsze zimy notuje się wzdłuż wybrzeża i przy zachodniej granicy kraju. Najostrzejsze warunki panują w Suwalszczyźnie i w Tatrach, gdzie sięga strefa 5.
Zasada zakupu jest jednozdaniowa: bezpiecznie kupujesz rośliny oznaczone twoją strefą albo strefą o niższym numerze. Roślina ze strefy wyższej niż twoja może przetrwać trzy łagodne zimy i zginąć w czwartą, ostrzejszą, co ludzie odbierają jako niezrozumiałą awarię po latach spokojnego wzrostu.
Jest jeszcze jedno zastrzeżenie, które zmienia sposób patrzenia na tę liczbę. Zimotrwałość nie zależy wyłącznie od minimum termometru. Wpływają na nią również wahania temperatury w ciągu zimy oraz obecność pokrywy śnieżnej. Liczy się też ukształtowanie terenu, samo stanowisko i wilgotność podłoża. Ta sama roślina w tej samej strefie potrafi zimować całkiem inaczej w zagłębieniu terenu, gdzie zbiera się mroźne powietrze, niż na łagodnym stoku kilkadziesiąt metrów dalej.
Roślina dobrana do właściwej strefy, ale posadzona w złym miejscu, zawiedzie tak samo pewnie jak roślina zbyt wrażliwa na mróz. To jest ta część odpowiedzialności, która leży wyłącznie po twojej stronie i której żadna szkółka nie załatwi za ciebie.
Większość roślin ogrodowych najlepiej rośnie przy odczynie gleby w granicach pH od 5,6 do 7,8, czyli na podłożach obojętnych i lekko kwaśnych. Badanie odczynu kosztuje niewiele i zajmuje kwadrans, a oszczędza rozczarowań przy gatunkach, które mają pod tym względem konkretne wymagania.
Drugą sprawą jest przepuszczalność. Zbita, słabo przepuszczalna gleba zatrzymuje wodę wokół korzeni, a to prosta droga do ich gnicia i do chorób grzybowych, które ujawniają się dopiero wtedy, gdy roślina zaczyna brązowieć od środka.
Trzecią jest osłona. Rośliny posadzone w miejscach zasłoniętych od wiatru, na przykład przy południowych ścianach budynków, radzą sobie wyraźnie lepiej niż te wystawione na otwartą przestrzeń. Działka wietrzna i pozbawiona naturalnych osłon przemawia za gatunkami z zapasem odporności. Rośliny z górnej granicy twojej strefy będą tam ryzykiem.
Etykieta wygląda na formalność, a jest jedynym miejscem, w którym sprzedawca deklaruje parametry towaru. Zalecenia jakościowe Związku Szkółkarzy Polskich rozróżniają dwa rodzaje etykiet i warto wiedzieć, czego od której oczekiwać.
Etykieta paskowa, ta najprostsza, powinna zawierać pełną nazwę łacińską rośliny oraz jej wysokość. Do tego rodzaj pojemnika. Etykieta poglądowa idzie dalej. Dokłada charakter wzrostu i kolor kwiatów, zwykle ze zdjęciem, a przy tym wymagania glebowe. Do tego dochodzi symbol strefy mrozoodporności, który powinien znaleźć się na roślinie sprzedawanej w centrum ogrodniczym.
Pełna nazwa łacińska ma znaczenie większe, niż się wydaje. Odmiany tego samego gatunku różnią się docelową wielkością i odpornością na tyle, że nazwa potoczna nie wystarcza do przewidzenia, co wyrośnie za dziesięć lat.
Wielkość podaje się w przedziałach. Drzewa liściaste sortuje się na 60 do 80 cm, 80 do 100 cm, 100 do 125 cm i dalej co 50 cm. Krzewy iglaste mają własną skalę, która zaczyna się od przedziału 15 do 20 cm i rośnie stopniowo do 60 i 80 cm. Kupując roślinę z przedziału, dostajesz dolną jego granicę równie często jak górną i nie jest to wada towaru.
Ta sama roślina bywa sprzedawana w trzech formach, a forma decyduje o tym, kiedy wolno ją posadzić i jak duże jest ryzyko, że się nie przyjmie.
Materiał w pojemniku ma korzenie w podłożu przez cały czas, więc daje najszersze okno sadzenia i najmniej stresu przy przesadzaniu. Płaci się za to wyższą ceną i mniejszymi rozmiarami dostępnymi w rozsądnym budżecie.
Materiał z bryłą korzeniową to roślina wykopana z gruntu razem z ziemią wokół korzeni i zabezpieczona tkaniną. Standard mówi, że bryła ma być dobrze przerośnięta korzeniami i odpowiednio duża dla gatunku, a tkanina powinna rozłożyć się najpóźniej w ciągu półtora roku. Przy drzewach o obwodzie pnia powyżej 14 cm obowiązkowa jest dodatkowo siatka druciana. Bryła bez zabezpieczenia albo rozsypująca się w rękach przy dużym drzewie nie jest drobiazgiem do przemilczenia.
Goły korzeń oznacza roślinę wykopaną bez ziemi. Jest najtańszy, ale okno sadzenia ma najwęższe i wymaga, żeby korzenie nie przeschły ani na godzinę.
Przy materiale z pojemnika i z bryłą warto ostrożnie rozluźnić zbitą bryłę przed wstawieniem do dołu, żeby drobne korzenie szybciej wrosły w otaczającą glebę. Nierozluźniona bryła potrafi je zatrzymać w kółko wewnątrz dawnego kształtu doniczki.
Przy braku mrozów drzewa i krzewy sadzi się od października do marca. W tym oknie jest jednak wyraźne optimum: od początku października do pierwszych przymrozków.
Powód jest praktyczny. Gleba jest wtedy wilgotna i wciąż ciepła. Korzenie rosną i zdążą zakotwiczyć roślinę przed zimą. Do wiosny taki egzemplarz jest już zakorzeniony i startuje z całym sezonem wegetacyjnym przed sobą. Roślina sadzona w maju dopiero zapuszcza korzenie, kiedy nadziemna część zaczyna parować wodę na potęgę.
Wyjątkiem są gatunki wrażliwe na niskie temperatury zimowe. Te lepiej sadzić wiosną, bo dostają wtedy pełny sezon na ukorzenienie się przed pierwszą zimą, którą spędzą w twoim ogrodzie.
Żywopłot z tui to najczęstszy zakup przy urządzaniu ogrodu i jednocześnie miejsce, gdzie najłatwiej o błąd nie do odkręcenia. Logika, która do niego prowadzi, jest kusząca: skoro chcę mieć gęstą zieloną ścianę, posadzę rośliny gęściej, to szybciej się zewrą.
Efekt jest odwrotny do zamierzonego. Tuje szmaragd sadzi się w rozstawie około 50 cm, a od ogrodzenia w odległości 50 do 60 cm. Posadzone gęściej nie rozwijają się swobodnie i tracą dekoracyjny wygląd.
Mechanizm da się wskazać palcem. Do zagęszczonych roślin nie dociera dość światła, więc wnętrze korony zaczyna zamierać i brązowieć od środka. Do tego dochodzi słaba cyrkulacja powietrza, która sprzyja chorobom grzybowym, w tym szarej pleśni rozwijającej się właśnie wewnątrz korony.
Brązowienie tui ma zresztą cztery typowe przyczyny i tylko jedną z nich jest zagęszczenie. Pozostałe to choroby grzybowe, którym sprzyja moczenie gałęzi przy podlewaniu oraz słabo przepuszczalna gleba powodująca gnicie korzeni, niedobór wody przy zbyt rzadkim podlewaniu, a także przenawożenie, które uszkadza system korzeniowy i objawia się zmianą koloru igieł. Zanim sięgniesz po środek grzybobójczy, sprawdź te trzy pozostałe możliwości. Trzy razy na cztery przyczyna leży w pielęgnacji.
Przy dużych drzewach pojawia się pokusa, żeby kupić okaz jak największy, bo ogród od razu wygląda dojrzale. To rozsądny cel, ale trzeba wiedzieć, za co się płaci i czego wymagać.
Drzewa alejowe produkuje się przez wielokrotne przesadzanie. Pierwszy raz przesadza się je w drugim lub trzecim roku po uszlachetnieniu, a potem powtarza co trzy albo cztery lata, aż do sprzedaży. Każde przesadzenie zmusza drzewo do zbudowania zwartego systemu korzeniowego blisko pnia. System rozległy i płytki zostaje w gruncie szkółki. To właśnie ten zwarty system decyduje o tym, czy drzewo przyjmie się po przewiezieniu do twojego ogrodu.
Standardem dla materiału z gruntu jest drzewo dwukrotnie przesadzane o obwodzie pnia minimum 10 do 12 cm. Obwód mierzy się na wysokości 1 metra nad ziemią i to jest miara, którą posługuje się cała branża, więc warto ją znać, rozmawiając o cenie.
Skala robi tu ogromną różnicę. Egzemplarze o obwodzie do 12 cm bywają przesadzane z odkrytym systemem korzeniowym. Okazy o obwodzie 12 do 14 cm i większe wymagają już innego traktowania. Drzewo o obwodzie 20 do 25 cm to zupełnie inny materiał niż to o obwodzie 8 do 10 cm. Różnica dotyczy zarówno transportu, jak i samego sadzenia, i wymaga sprzętu, którego nie ma się w garażu.
Stąd praktyczny wniosek: duże drzewo w podejrzanie niskiej cenie zwykle oznacza materiał rzadziej przesadzany, czyli o słabszym systemie korzeniowym. W dniu zakupu wygląda lepiej niż jego droższy odpowiednik. Rok później proporcje potrafią się odwrócić. Transport takich okazów jest osobnym zadaniem. Wysyłką dużego materiału roślinnego na terenie kraju zajmują się wyspecjalizowane szkółki, na przykład Gardentrees spod Krakowa, gdzie prowadzi się drzewa alejowe obok tui i krzewów ozdobnych.
Roślina dobrana do strefy, posadzona w dobrym stanowisku i we właściwym terminie nadal potrzebuje przetrwać pierwszy sezon, a to on zbiera największe żniwo.
Najczęstszym błędem jest podlewanie, przy czym myli się w obie strony. Zbyt rzadkie zostawia świeżo posadzoną roślinę z systemem korzeniowym, który nie sięga jeszcze dalej niż dół, w którym ją umieszczono. Zbyt częste, zwłaszcza połączone z moczeniem gałęzi i ze słabo przepuszczalną glebą, prowadzi do gnicia korzeni i chorób grzybowych. Rozsądny punkt wyjścia to podlewanie obfite, ale rzadsze, żeby woda docierała w głąb i zachęcała korzenie do schodzenia niżej.
Drugim błędem jest nawożenie na zapas. Przenawożenie uszkadza system korzeniowy i prowadzi do zamierania rośliny, a objawia się przebarwieniem igieł lub liści, czyli tak samo jak kilka innych problemów. Świeżo posadzona roślina najpierw potrzebuje wody i spokoju.
Trzecim, zupełnie niedocenianym, jest okres między dostawą a posadzeniem. To wtedy ginie zaskakująco dużo materiału, bo rośliny czekają kilka dni w bagażniku, na słońcu albo w przewiewnym miejscu z przesychającą bryłą. Przy odłożonym sadzeniu ustaw rośliny w cieniu i osłoń bryły korzeniowe. Utrzymuj je wilgotne przez cały ten czas. Przy gołym korzeniu ta zasada nie jest zaleceniem, tylko warunkiem przeżycia.
Kolejność tych czterech decyzji jest stała. Najpierw strefa, potem stanowisko wraz z glebą, następnie jakość materiału widoczna na etykiecie i w formie korzenia, a na końcu termin sadzenia. Nasadzenie, które przechodzi wszystkie cztery, ma szansę wyglądać za pięć lat tak, jak to sobie wyobrażasz. Nasadzenie, które oblewa którąkolwiek, zwykle daje o tym znać w drugim sezonie, kiedy zwracanie towaru nie wchodzi już w grę.
Gardentrees Elżbieta Kwiatkowska
Krzywaczka 543A,32-442 Krzywaczka
Tel. +48 511 635 068
E-mail: [email protected]
Strona internetowa: gardentrees.pl
